Czyszczenie piekarnika: soda, para i przypalony tłuszcz

Z czego jest przypalony brud w piekarniku?

To tłuszcz, który w wysokiej temperaturze ciemnieje i twardnieje, oraz zwęglone resztki jedzenia, które przywarły do emalii. Z każdym kolejnym pieczeniem warstwa grubieje i trudniej ją ruszyć.

Woda takiego osadu nie rozpuści. Potrzebna jest zasada, która rozłoży tłuszcz chemicznie, albo temperatura tak wysoka, że resztki po prostu spłoną.

Dlaczego soda oczyszczona rozpuszcza zapieczony tłuszcz?

Bo jest słabą zasadą, która z czasem zmydla tłuszcz. Zasada rozkłada tłuszcze (triglicerydy) do soli kwasów tłuszczowych, czyli mydła, oraz do glicerolu. Te produkty rozpuszczają się w wodzie i dają się zetrzeć ściereczką. Proces nazywa się zmydlaniem, a właściwości sody oczyszczonej sprawiają, że przebiega on wolno, ale bez ryzyka dla skóry i emalii.

Wolno, bo roztwór sody ma pH około 8,3. Wodorotlenek sodu w roztworze daje pH powyżej 13, więc działa w minuty, ale parzy. Soda potrzebuje godzin, dlatego pasta ma leżeć na ściankach przez noc, a nie przez chwilę.

Jak wyczyścić piekarnik sodą krok po kroku?

Czyszczenie piekarnika z zapieczonego tłuszczu najlepiej zacząć od pasty z sody nakładanej na zimne ścianki, bez szorowania.

1. Odłącz piekarnik od prądu i poczekaj, aż całkiem wystygnie. Nawet gdy przód jest już chłodny, tylne ścianki bywają jeszcze gorące.
2. Wyjmij blachy, ruszty i rożen. Umyj je osobno.
3. Wymieszaj 4 łyżki sody oczyszczonej z niewielką ilością wody, aż powstanie gęsta pasta.
4. Rozsmaruj ją na zabrudzeniach, najgrubiej na zapieczonym tłuszczu.
5. Zostaw na kilka godzin, najlepiej na noc.
6. Zetrzyj pastę wilgotną ściereczką. Zmiękczony osad schodzi bez nacisku, więc druciak nie jest potrzebny, a szorstkie preparaty tylko porysowałyby emalię.
7. Przetrzyj ścianki czystą wodą i wysusz komorę.

Na duży brud można zrobić rzadszą papkę: pół szklanki wody, ćwierć szklanki sody i łyżeczka płynu do naczyń, na kilkanaście minut. Bardzo brudny piekarnik może wymagać dwóch rund.

Wolę jedną pastę z jednego związku w znanej proporcji niż mieszankę z kilku środków robioną na oko. Noc czekania nie wymaga wysiłku, bo pasta działa sama.

Kiedy wystarczy para, ocet albo cytryna?

Wystarczą przy świeżym, lekkim brudzie, bo zmiękczają osad, ale nie zmydlają starego tłuszczu. Najlepiej działa przecieranie wnętrza wilgotną ściereczką po każdym pieczeniu, gdy piekarnik jest jeszcze lekko ciepły: świeży tłuszcz znika, zanim się zapiecze.

Trzy sposoby na lekki brud:

• Para z wodą. Naczynie żaroodporne z wodą (opcjonalnie z sokiem z cytryny) wstaw do piekarnika z włączonym termoobiegiem. Woda odparuje i zmiękczy brud, który potem zetrzesz ręcznie. Tak działa też program parowy, o ile piekarnik go ma.
• Ocet z wodą 50:50. Spryskaj wnętrze, zostaw na kilka minut i zmyj czystą wodą.
• Cytryna. Wlej do naczynia żaroodpornego sok z 2 cytryn z wodą i wstaw do piekarnika nagrzanego do 100–120°C.

Przy lekkim zabrudzeniu widoczny efekt daje już pasta z sody i wody trzymana 5 minut, ale przy starym tłuszczu to za mało.

Piroliza czy kataliza: co robi program samoczyszczenia?

To zależy od wyposażenia piekarnika: piroliza spala brud w temperaturze 450–500°C, a kataliza działa w niższej, około 200–250°C. Bez żadnego z tych programów zostaje soda.

Pirolizę przy częstym pieczeniu tłustych potraw uruchamia się co 4–5 użyć.

Po cyklu katalitycznym nie jest idealnie czysto: zostają spopielone resztki, które trzeba zetrzeć.

Kiedy sięgnąć po środek żrący z wodorotlenkiem sodu?

Wtedy, gdy pasta z sody nie dała rady po dwóch rundach. Preparaty z wodorotlenkiem sodu lub potasu zmydlają tłuszcz w minutach, ale są żrące dla skóry i oczu. Mogą też podrażniać drogi oddechowe.

Na etykiecie takiego żelu szukaj piktogramu korozji (GHS05) i zwrotu H314. Stężenia i czasy działania bierz z etykiety oraz karty charakterystyki, a nie z przepisów z internetu. Używaj jednego preparatu, zgodnie z etykietą, bez improwizacji. To nie jest produkt do rutynowego użycia.

Zasady pracy:

• Zakładaj rękawice i chroń oczy.
• Pracuj w zimnym piekarniku i wietrz pomieszczenie.
• Zmyj preparat dokładnie, bo resztki na ściankach zamieniają się w wysokiej temperaturze w szkodliwe opary.
• Nie nakładaj go na elementy aluminiowe, bo wodorotlenek sodu z aluminium reaguje.
• Omijaj uszczelkę drzwiczek.

Czego nie mieszać i czego nie robić z emalią?

Nie mieszaj żadnego preparatu z innym środkiem, a emalii nie traktuj szorstkimi narzędziami.

• Żelu żrącego nie mieszaj z octem ani żadnym innym preparatem.
• Wybielacza chlorowego (z podchlorynem sodu) nie mieszaj z kwasami, w tym z octem, bo wydziela się chlor.
• Druciak i proszki ścierne rysują emalię. Jeśli musisz zeskrobać grudkę, użyj skrobaka, który nie rysuje.
• Wkładów katalitycznych nie szoruj ani nie smaruj żelem.

Pytania o domowe sposoby

Czy soda z octem czyści lepiej niż sama soda?

Nie, bo się nawzajem zobojętniają. Wodorowęglan sodu i kwas octowy dają octan sodu, wodę i CO₂, a piana to właśnie ten gaz. Mieszanina traci zasadowość, czyli to, co zmydla tłuszcz, więc zostaje efektowne pienienie i głównie woda z octanem sodu. Szczegóły reakcji: co zachodzi między sodą a octem. Ocet przyda się osobno: do przetarcia białego nalotu, który zostaje po sodzie.

Czy tabletka do zmywarki wyczyści piekarnik?

Tak, przy średnim brudzie. Zalej tabletkę na blasze niewielką ilością wrzątku i wstaw do piekarnika nagrzanego do 100°C na około 2 godziny. Wariant: papka z tabletki na około 30 minut. Tabletka zawiera składniki zasadowe i utleniające (sprawdź je na etykiecie), więc zakładaj rękawice i dokładnie spłucz komorę.

Co zrobić, gdy żel do piekarnika trafi na skórę albo do oka?

Płucz miejsce dużą ilością letniej bieżącej wody, zdejmij zachlapane rękawice i odzież. Gdy preparat dostał się do oka, płucz je i zgłoś się do lekarza. Nie neutralizuj octem. Szczegóły: pierwsza pomoc przy oparzeniu chemicznym.