Zanim przeczytasz
Piktogram chemiczny to jeden z 9 znaków GHS na etykiecie według rozporządzenia CLP: czarny symbol na białym tle w czerwonym rombie. Mówi, jakiego rodzaju jest zagrożenie: fizyczne, zdrowotne albo dla środowiska. O sile zagrożenia decydują hasło ostrzegawcze „Niebezpieczeństwo” lub „Uwaga” oraz zwroty H, a nie sam romb.
- Liczby: 9 piktogramów, kody GHS01–GHS09.
- Jak: czytaj romb, potem hasło, potem zwroty H.
- Uwaga: brak wykrzyknika obok korozji nie oznacza łagodniejszego produktu.
- Stare znaki: pomarańczowe kwadraty zastąpiły romby CLP, dla mieszanin od 1 czerwca 2015 r.
Co oznacza każdy z 9 piktogramów?
Pięć rombów ostrzega przed zagrożeniami fizycznymi (GHS01–GHS05), trzy przed zdrowotnymi (GHS06–GHS08), jeden przed szkodą dla środowiska (GHS09). GHS05 ostrzega też przed skutkiem zdrowotnym, bo opisuje i korozję metali, i działanie żrące na skórę oraz oczy.
Rozporządzenie CLP (WE) nr 1272/2008 wprowadziło w UE system GHS opracowany przez EKG ONZ. Jeden piktogram może obejmować kilka klas zagrożenia. GHS07 łączy na przykład podrażnienie, uczulenie skóry i działanie narkotyczne.
| Kod | Symbol | Nazwa | Przed czym ostrzega | Przykład z domu (zwykle) |
|---|---|---|---|---|
| GHS01 | bomba | materiały wybuchowe | materiały wybuchowe, substancje samoreaktywne, nadtlenki organiczne | brak typowego przykładu |
| GHS02 | płomień | łatwopalne | łatwopalne gazy, aerozole, ciecze i ciała stałe | alkohol izopropylowy, aceton (z GHS07) |
| GHS03 | płomień nad okręgiem | utleniające | substancje, które podsycają pożar | nadwęglan sodu |
| GHS04 | butla z gazem | gazy pod ciśnieniem | gazy sprężone i skroplone; schłodzone grożą odmrożeniami | brak typowego przykładu |
| GHS05 | korozja (niszczenie dłoni i metalu) | żrące | działanie żrące na skórę, poważne uszkodzenie oczu, korozja metali | wybielacz chlorowy (z GHS09), udrażniacz do rur z wodorotlenkiem sodu |
| GHS06 | czaszka i skrzyżowane piszczele | toksyczność ostra | toksyczność ostra kategorii 1–3 | brak typowego przykładu |
| GHS07 | wykrzyknik | szkodliwe, drażniące | szkodliwość, działanie drażniące, uczulenie skóry, działanie narkotyczne, zagrożenie dla warstwy ozonowej | kwasek cytrynowy (H319), alkohol izopropylowy, aceton |
| GHS08 | sylwetka z gwiazdą | zagrożenie dla zdrowia | rakotwórczość, mutagenność, szkodliwy wpływ na rozrodczość, uczulenie dróg oddechowych, zagrożenie aspiracją, toksyczność narządowa (STOT) | brak typowego przykładu |
| GHS09 | martwe drzewo i ryba | środowisko | zagrożenie dla środowiska wodnego | wybielacz chlorowy (z GHS05) |
Soda oczyszczona nie ma żadnego piktogramu, i to jest norma. Przykłady w tabeli to typowe oznakowania, a receptury się różnią. Ostatnie słowo ma zawsze etykieta konkretnego produktu.
Czym różni się płomień od płomienia nad okręgiem?
GHS02 oznacza substancję, która sama się zapali, a GHS03 utleniacz, który dostarcza tlenu i podsyca ogień już płonący. To najczęściej mylona para. Płomień w rombie nie mówi „tu się pali”, tylko „to się zapali, jeśli mu pozwolisz”. Utleniacz, taki jak nadwęglan sodu, nie jest łatwopalny, ale przyspiesza pożar cudzego paliwa. Dlatego trzymaj go z dala od acetonu i alkoholu izopropylowego.
Wykrzyknik czy sylwetka z gwiazdą: co jest groźniejsze?
W dłuższej perspektywie groźniejszy jest GHS08. GHS07 opisuje skutki doraźne i zwykle odwracalne: podrażnienie, szkodliwość przy kontakcie. GHS08 dotyczy skutków długotrwałych: rakotwórczości, uczulenia dróg oddechowych, zagrożenia aspiracją i toksyczności narządowej (STOT), czyli działania na narządy docelowe. Przy GHS08 decyduję o wentylacji i rękawicach, zanim otworzę butelkę, nie po fakcie.
Jak czytać piktogram razem z hasłem i zwrotami H?
Etykietę czytaj od ogółu do szczegółu.
- Piktogram mówi, jaki to rodzaj zagrożenia.
- Hasło ostrzegawcze mówi, jak mocno: „Niebezpieczeństwo” oznacza poważniejsze kategorie, „Uwaga” mniej poważne. Na etykiecie stoi tylko jedno z nich.
- Zwroty H opisują, co dokładnie grozi, czyli rodzaj i stopień zagrożenia.
- Zwroty P mówią, co robić: to środki ostrożności.
Pełną klasyfikację znajdziesz w sekcji 2 karty charakterystyki produktu, czyli w rozwiniętej wersji tego, co etykieta skraca.
Zasada pierwszeństwa z art. 26 tłumaczy, dlaczego na butelce wybielacza nie ma wykrzyknika. Przy GHS06 nie umieszcza się GHS07. GHS05 wyklucza GHS07 dla działania drażniącego na skórę i oczy. GHS08 za uczulenie dróg oddechowych zastępuje GHS07 za uczulenie skóry i działanie drażniące. Silniejszy znak wypiera więc słabszy, bo opisuje to samo zagrożenie mocniej. Brak wykrzyknika obok korozji nie oznacza łagodniejszego produktu.
Czym nowe piktogramy różnią się od starych pomarańczowych znaków?
Stare znaki to czarne symbole na pomarańczowych kwadratach z literą kodu. Romby CLP zastąpiły je dla substancji od 1 grudnia 2010 r., a dla mieszanin od 1 czerwca 2015 r. Mieszaniny wprowadzone do obrotu przed tą datą mogły mieć stare etykiety do 1 czerwca 2017 r. Symbole pochodziły z dyrektywy 67/548/EWG.
| Stary znak | Znaczenie | Odpowiednik CLP |
|---|---|---|
| E | wybuchowy | GHS01 |
| F | łatwopalny | GHS02 |
| O | utleniający | GHS03 |
| C | żrący | GHS05 |
| T | toksyczny | GHS06 |
| Xn, Xi | szkodliwy, drażniący | GHS07 lub GHS08 |
| N | niebezpieczny dla środowiska | GHS09 |
Krzyż św. Andrzeja (Xn, Xi) nie ma odpowiednika 1:1: zależnie od skutku to GHS07 albo GHS08. Rozporządzenie delegowane (UE) 2023/707 dodało nowe klasy zagrożenia, między innymi zaburzenia hormonalne, PBT i PMT, ale bez nowych piktogramów.
Produkt ze starym oznakowaniem traktuję jak co najmniej GHS07, bo dawny Xn bywa dziś GHS08.
Romby transportowe, trójkąt na nakrętce i inne pytania o etykietę
Czy romby na ciężarówkach i cysternach to te same znaki?
Nie, to nalepki ADR, czyli oznaczenia z umowy europejskiej o międzynarodowym przewozie drogowym towarów niebezpiecznych. Mają kolorowe tło i numer klasy w dolnym rogu, a opisują zagrożenie w transporcie. Piktogram CLP ma białe tło i czerwoną ramkę.
Co oznacza wypukły trójkąt na nakrętce?
To ostrzeżenie wyczuwalne dotykiem, przeznaczone dla osób niewidomych. Obok często jest zamknięcie „wciśnij i przekręć”, które utrudnia otwarcie dzieciom. Wymaga tego załącznik II (pkt 3.1–3.2) dla produktów konsumenckich o określonych zagrożeniach, między innymi o toksyczności ostrej, działaniu żrącym i łatwopalności kategorii 1–2. Butelki z takimi znakami trzymaj poza zasięgiem dzieci, jak opisuje poradnik o przechowywaniu chemikaliów w domu.
Czy dwa produkty z tym samym piktogramem są równie groźne?
Nie, piktogram nie mówi o stężeniu ani ilości substancji w produkcie. O różnicy decydują hasło ostrzegawcze i zwroty H. Kwasek cytrynowy i aceton mają ten sam wykrzyknik GHS07, ale aceton ma też płomień GHS02, więc inaczej go przechowujesz. Przy produkcie z GHS05, na przykład udrażniaczu do rur, kontakt ze skórą lub okiem wymaga telefonu do ośrodka toksykologicznego lub pod 112, a objawy opisuje poradnik o oparzeniu chemicznym skóry.
Skąd wziąć piktogramy do wydruku?
Oficjalne wzory graficzne są w załączniku V, a EKG ONZ udostępnia je jako pliki do pobrania. Piktogram zajmuje co najmniej 1/15 minimalnej powierzchni etykiety i nie mniej niż 1 cm². Wydrukowany znak przyda się, gdy przelewasz chemikalia do innego pojemnika, który musisz opisać. Nigdy nie przelewaj ich do butelek po napojach.
Dodaj komentarz