Zanim przeczytasz
Karta charakterystyki (SDS) to dokument, w którym dostawca opisuje zagrożenia i bezpieczne postępowanie z substancją lub mieszaniną. Wymaga jej rozporządzenie REACH, a obowiązkowa jest dla produktów sklasyfikowanych jako niebezpieczne. Ma zawsze 16 sekcji w tej samej kolejności, a w Polsce musi być napisana po polsku.
- Dlaczego: sekcja 10 mówi, czego nie mieszać.
- Liczby: 16 sekcji, zawsze w tej samej kolejności.
- Jak: sprawdź datę i numer wersji w sekcji 16.
- Uwaga: kosmetyki i leki nie mają karty charakterystyki.
Co to jest karta charakterystyki?
Polska „karta charakterystyki” odpowiada angielskiemu SDS (Safety Data Sheet), a dawniej funkcjonowała pod skrótem MSDS (Material Safety Data Sheet). Karta charakterystyki substancji chemicznej dotyczy zarówno pojedynczej substancji, jak i mieszaniny, czyli gotowego produktu, na przykład płynu do czyszczenia.
Podstawą jest art. 31 i załącznik II rozporządzenia (WE) nr 1907/2006, czyli REACH, w sprawie rejestracji, oceny, udzielania zezwoleń i stosowanych ograniczeń w zakresie chemikaliów. Obecne wymagania co do treści ustala rozporządzenie Komisji (UE) 2020/878, które zmieniło załącznik II. Stosuje się je od 1 stycznia 2021 r., a karty w starym wzorze mogły krążyć do 31 grudnia 2022 r. Kartę sporządza dostawca produktu.
Kto musi wydać kartę i komu?
Karta charakterystyki substancji niebezpiecznej jest obowiązkowa: dostawca (producent, importer albo dystrybutor) przekazuje ją odbiorcy bezpłatnie, na papierze lub elektronicznie, najpóźniej w dniu pierwszej dostawy. Obowiązek obejmuje trzy przypadki:
- substancja lub mieszanina sklasyfikowana jako niebezpieczna według CLP, czyli rozporządzenia o klasyfikacji, oznakowaniu i pakowaniu;
- substancja PBT lub vPvB albo substancja z listy kandydackiej (SVHC);
- mieszanina niesklasyfikowana jako niebezpieczna, ale tylko na żądanie odbiorcy: gdy zawiera co najmniej 1% wagowo (w mieszaninach niegazowych) substancji groźnej dla zdrowia lub środowiska albo mającej unijny limit narażenia w miejscu pracy.
Przy produkcie oferowanym ogółowi społeczeństwa dostawca nie musi wydawać karty, jeśli etykieta daje wystarczające informacje. Wyjątkiem jest żądanie dalszego użytkownika lub dystrybutora.
Co zawiera 16 sekcji karty?
Układ jest stały: 16 sekcji o tej samej numeracji i tytułach w całej UE, od identyfikacji produktu po inne informacje.
| Nr | Tytuł | Co z niej wyczytasz |
|---|---|---|
| 1 | Identyfikacja substancji/mieszaniny i przedsiębiorstwa | Nazwa produktu, UFI (16-znakowy identyfikator), dane dostawcy, telefon alarmowy |
| 2 | Identyfikacja zagrożeń | Klasyfikacja i oznakowanie według CLP: piktogramy, hasło ostrzegawcze, zwroty H (zagrożenia) i P (środki ostrożności) |
| 3 | Skład/informacja o składnikach | Składniki z numerem CAS i numerem WE |
| 4 | Środki pierwszej pomocy | Co robić po wdychaniu, kontakcie ze skórą, kontakcie z oczami i połknięciu |
| 5 | Postępowanie w przypadku pożaru | Zagrożenia pożarowe i sposób gaszenia |
| 6 | Postępowanie w przypadku niezamierzonego uwolnienia do środowiska | Jak reagować na rozlanie lub wyciek |
| 7 | Postępowanie z substancjami i mieszaninami oraz ich magazynowanie | Warunki bezpiecznego magazynowania i niezgodności |
| 8 | Kontrola narażenia/środki ochrony indywidualnej | NDS i NDSCh (najwyższe dopuszczalne stężenie i stężenie chwilowe), rodzaj ochrony, w tym materiał rękawic |
| 9 | Właściwości fizyczne i chemiczne | Wygląd, pH, temperatura zapłonu |
| 10 | Stabilność i reaktywność | Warunki do unikania, materiały niezgodne, niebezpieczne produkty rozkładu |
| 11 | Informacje toksykologiczne | Skutki działania na organizm, na przykład LD50 (dawka śmiertelna dla 50% badanych zwierząt) |
| 12 | Informacje ekologiczne | Wpływ na środowisko |
| 13 | Postępowanie z odpadami | Jak pozbywać się produktu i opakowania |
| 14 | Informacje dotyczące transportu | Numer UN i klasa zagrożenia w transporcie, między innymi według ADR |
| 15 | Informacje dotyczące przepisów prawnych | Przepisy dotyczące produktu |
| 16 | Inne informacje | Zmiany względem poprzedniej wersji karty |
Które sekcje przeczytać przed użyciem?
Przy produkcie do domu wystarczy pięć sekcji, czytanych w kolejności 2, 10, 7, 8 i 4, bo właśnie one zmieniają zachowanie użytkownika. Gdy środek ma stać w jednej szafce z innymi, zacznij od sekcji 10: to ona mówi, czego nie trzymać obok.
- Sekcja 2. Sprawdź hasło ostrzegawcze („Niebezpieczeństwo” albo „Uwaga”), piktogramy oraz zwroty H i P. Znaczenie każdego symbolu rozpisuje wpis o piktogramach: piktogramy chemiczne GHS.
- Sekcja 10. Zobacz materiały niezgodne i warunki, których należy unikać. To tutaj stoi ostrzeżenie, że na przykład środka z podchlorynem nie wolno używać ani trzymać razem z kwasami.
- Sekcja 7. Sprawdź, w jakich warunkach i z czym nie wolno trzymać produktu. Jak przełożyć to na szafkę i pojemniki w mieszkaniu, opisuje tekst o przechowywaniu chemikaliów w domu.
- Sekcja 8. Ustal, jakie rękawice chronią: rodzaj materiału, jego grubość i czas przebicia. Są tam też wartości NDS i NDSCh.
- Sekcja 4. Przeczytaj pierwszą pomoc po wdychaniu, kontakcie ze skórą i oczami oraz po połknięciu przed otwarciem butelki, a nie w trakcie wypadku.
Czym karta różni się od etykiety i karty technicznej?
Etykieta CLP jest skrótem informacji z sekcji 2 karty, a karta techniczna (TDS) opisuje działanie produktu, nie jego zagrożenia, i karty charakterystyki nie zastępuje.
| Karta charakterystyki | Etykieta CLP | Karta techniczna (TDS) | |
|---|---|---|---|
| Dla kogo | Odbiorca produktu niebezpiecznego | Każdy, kto bierze opakowanie do ręki | Użytkownik, który porównuje parametry użytkowe |
| Obowiązek prawny | Tak, według REACH | Tak, według CLP | Brak aktu prawnego, to dokument handlowy |
| Zakres | 16 sekcji o zagrożeniach i postępowaniu | Piktogramy, hasło ostrzegawcze, zwroty H i P | Parametry użytkowe produktu |
| Gdzie ją znaleźć | U dostawcy, często na stronie producenta | Na opakowaniu | U producenta lub sprzedawcy |
Jak zdobyć i sprawdzić aktualną kartę?
Kartę daje dostawca. Konsument nie ma do niej ustawowego prawa, jeśli etykieta zawiera wystarczające informacje (art. 31 ust. 4 REACH), ale wielu producentów publikuje karty na stronach produktów.
Karta nie ma terminu ważności. Ma datę sporządzenia i numer wersji, a tam, w sekcji 16, sprawdza się jej aktualność; sekcja ta wskazuje też zmiany względem poprzedniej wersji. Dostawca aktualizuje kartę niezwłocznie, gdy pojawią się nowe informacje o zagrożeniach albo produkt dostanie zezwolenie, odmowę zezwolenia lub ograniczenie. Zaktualizowaną wersję dostają wszyscy odbiorcy z poprzednich 12 miesięcy.
Czy każdy produkt chemiczny ma kartę?
Nie. Gotowe kosmetyki, leki, żywność i inwazyjne wyroby medyczne dla końcowego użytkownika są wyłączone z obowiązku wydania karty. Dla szamponu czy płynu do płukania jamy ustnej karty więc nie znajdziesz. Informacje o składzie i stosowaniu masz wtedy na etykiecie lub w ulotce.
Co robić z kartą, gdy dojdzie do wypadku?
Zabierz kartę lub opakowanie do lekarza albo podaj nazwę produktu dyspozytorowi 112 lub ośrodkowi toksykologicznemu. Sekcja 4 mówi, co zrobić od razu, a sekcja 1 podaje telefon alarmowy dostawcy. Przy poważnych objawach nie czytaj dalej, tylko dzwoń na 112. Objawy i postępowanie po kontakcie środka żrącego ze skórą opisuje tekst o pierwszej pomocy przy oparzeniu chemicznym.
Dodaj komentarz