Aceton w karcie charakterystyki: zagrożenia i przechowywanie

Jakie zagrożenia przypisuje acetonowi karta?

Karta podaje trzy zwroty H i jeden zwrot dodatkowy EUH oraz hasło ostrzegawcze „Niebezpieczeństwo”. Zwroty H opisują rodzaj zagrożenia według CLP, czyli rozporządzenia (WE) nr 1272/2008 o klasyfikacji, oznakowaniu i pakowaniu.

Zwroty P to środki ostrożności. Karty podają między innymi:

• P210: z dala od źródeł ciepła, iskrzenia i otwartego ognia, palenie wzbronione.
• P233: pojemnik szczelnie zamknięty.
• P280: rękawice i ochrona oczu.
• P305+P351+P338: po kontakcie z oczami ostrożnie płukać wodą i wyjąć soczewki.
• P403+P235: miejsce dobrze wentylowane i chłodne.

Aceton ma numer CAS 67-64-1. Po nim poznasz tę samą substancję, nawet gdy produkt nazywa się propan-2-on, keton dimetylowy albo dimetyloketon. Karty podają też numer WE i numer indeksowy, ale do rozpoznania produktu wystarczy CAS.

Dlaczego pary acetonu łatwo się zapalają?

Aceton tworzy zapalne pary już w temperaturze około -17°C, czyli znacznie poniżej temperatury pokojowej. Pary są cięższe od powietrza, więc zalegają przy podłodze i w zagłębieniach, a z powietrzem tworzą mieszaniny wybuchowe.

Zapłon par mogą wywołać ogień, iskra, gorąca powierzchnia, a nawet niewidoczne wyładowanie elektrostatyczne. Palący się aceton gasi się proszkiem, CO2, pianą lub rozproszoną wodą, a nie zwartym strumieniem wody.

Jak przechowywać aceton według karty?

Aceton trzymaj w oryginalnej, szczelnie zamkniętej butelce, w chłodnym, przewiewnym i ocienionym miejscu, z dala od ognia, dzieci i żywności. Tak brzmią zalecenia z sekcji 7 karty charakterystyki (postępowanie i magazynowanie):

• Trzymaj w oznakowanym, oryginalnym opakowaniu, w miejscu suchym i ocienionym, poniżej 30°C.
• Odsuń od źródeł zapłonu, ciepła i bezpośredniego słońca.
• Trzymaj poza zasięgiem dzieci i osobno od żywności i napojów.
• Nie stawiaj obok silnych utleniaczy, stężonych kwasów ani alkaliów.
• Nie przelewaj do pojemników z tworzywa: aceton zmiękcza lub rozpuszcza niektóre z nich.
• Nie wierć, nie tnij, nie spawaj i nie szlifuj opróżnionych, nieoczyszczonych opakowań. Pozostałości stwarzają zagrożenie pożarowe i wybuchowe.

Pusta butelka po acetonie też jest łatwopalna, dopóki nie wyschnie. Dlatego odstawiam ją w przewiewne miejsce i nie traktuję jak zwykłego plastiku. Zasady dla pozostałej domowej chemii opisuje tekst o przechowywaniu chemikaliów w domu.

Jak chronić oczy i drogi oddechowe przy acetonie?

Oczy chronią gogle lub okulary ochronne, a drogi oddechowe przede wszystkim dobra wentylacja. Maska z pochłaniaczem par organicznych typu AX jest potrzebna dopiero przy stężeniach powyżej wartości dopuszczalnych, co karta opisuje w sekcji 8. Rękawice dobiera się osobno, bo karty nie są w tej sprawie zgodne.

Wartości dopuszczalne w Polsce podawane w kartach:

• NDS (najwyższe dopuszczalne stężenie): 600 mg/m3
• NDSCh (najwyższe dopuszczalne stężenie chwilowe): 1800 mg/m3
• NDSP (pułapowe): nieustalone

Próg zapachu acetonu wynosi 47,5 mg/m3 i leży wielokrotnie poniżej NDS. Nos wyczuje aceton długo przed przekroczeniem normy, więc sam zapach nie mówi, że stężenie jest niebezpieczne.

Dlaczego karty acetonu różnych dostawców się różnią?

Karta charakterystyki acetonu opisuje konkretny produkt wydany w konkretnym roku, a nie aceton w ogóle. Porównane karty dotyczą różnych produktów: dwóch rodzajów czystego acetonu i mieszaniny z butan-2-onem (MEK). Stąd inne liczby, choć substancja główna jest ta sama.

Kartę przygotowuje dostawca produktu na podstawie przepisów REACH. Obecny wzór wprowadziło unijne rozporządzenie 2020/878, obowiązujące od 2021 r. (msds-europe.com). Starsze karty trzeba było do niego dostosować do końca 2022 r.

Wszystkie trzy karty z tabeli są starsze. Data wydania sprzed 2021 r. oznacza dawny format, więc taką kartę warto wymienić na nowszą wersję od dostawcy.

Kartę bierz od sprzedawcy konkretnej butelki i sprawdzaj jej aktualność po dacie wydania. Przy sprzecznych zaleceniach wybieram ostrzejsze. Układ dokumentu wyjaśnia tekst o tym, jak czytać kartę charakterystyki.

Czy rękawice nitrylowe wystarczą przy acetonie?

To zależy od czasu przebicia, a nie od samego materiału. Każda z trzech porównanych kart wskazuje inny materiał i tylko w jednej jest liczba: kauczuk naturalny o grubości 0,7 mm wytrzymuje ponad 480 minut (PN-EN 374-3). Dlatego rękawice nitrylowe traktuj jako jedną z możliwości, nie jako pewnik. Przed zakupem sprawdź w danych rękawic, jak długo wytrzymują kontakt z acetonem.

Co robić po kontakcie z acetonem?

Przy połknięciu, utracie przytomności, duszności albo bólu oka, który się utrzymuje, dzwoń na 112 lub do ośrodka toksykologicznego. Miej pod ręką butelkę albo kartę produktu.

• Oczy: wyjmij soczewki i płucz co najmniej 15 minut dużą ilością chłodnej, najlepiej bieżącej wody. Strumień ma być słaby, bo mocny grozi uszkodzeniem rogówki. Nie używaj środków zobojętniających, potem zgłoś się do lekarza. Technikę opisuje tekst o płukaniu oka po kontakcie z chemikaliami.
• Wdychanie: wyprowadź poszkodowanego na świeże powietrze, zapewnij mu spokój i ciepło. Nieprzytomnego ułóż w pozycji bocznej ustalonej i zapewnij pomoc lekarską.
• Skóra: zdejmij zanieczyszczoną odzież i zmyj skórę dużą ilością letniej wody, z mydłem, jeśli nie ma zmian na skórze. Gdy podrażnienie się utrzymuje lub nasila, idź do lekarza.
• Połknięcie: nie prowokuj wymiotów i niezwłocznie uzyskaj pomoc medyczną. Możliwe są podrażnienie przewodu pokarmowego, nudności, wymioty i biegunka.

Jak pozbyć się resztek acetonu?

Nie do zlewu ani kanalizacji: resztki acetonu to odpad niebezpieczny (kod 07 01 04, rozpuszczalniki organiczne). Opakowania z resztkami też są odpadem niebezpiecznym (15 01 10), a suche i puste traktuje się jak zwykłe odpady opakowaniowe.

Przy małym wycieku:

• Usuń źródła zapłonu.
• Wywietrz pomieszczenie.
• Zbierz ciecz niepalnym materiałem chłonnym (piasek, ziemia, wermikulit) do zamykanego pojemnika.