Zwroty H i P na etykiecie: jak je odczytać

Co oznaczają zwroty H, P i EUH?

Podstawą wszystkich trzech jest rozporządzenie CLP, czyli rozporządzenie (WE) nr 1272/2008 w sprawie klasyfikacji, oznakowania i pakowania substancji i mieszanin. CLP wdraża w Unii system GHS, czyli Globalnie Zharmonizowany System klasyfikacji i oznakowania, i to ono ustala, co musi stać na butelce z chemią w domu.

• H, czyli zwrot wskazujący rodzaj zagrożenia, opisuje charakter i stopień zagrożenia substancji lub mieszaniny.
• P, czyli zwrot określający środki ostrożności, opisuje zalecane działania ograniczające skutki narażenia.
• EUH to dodatkowe zwroty zagrożeń stosowane w UE, których GHS nie zawiera.

Jak zbudowany jest kod zwrotu H?

Kod składa się z litery H i trzech cyfr, a pierwsza cyfra wskazuje grupę zagrożeń. Po niej od razu wiadomo, czy zwrot dotyczy materiału, człowieka czy środowiska. Pozostałe cyfry to numer konkretnego zagrożenia w grupie.

Dzięki temu nawet nieznany kod da się przypisać do kategorii. H373 zaczyna się od trójki, więc chodzi o zdrowie, i to przy długotrwałym narażeniu, a nie jednorazowym zachlapaniu. Piktogram i kod H opisują to samo zagrożenie dwoma językami, a znaczenie rombów jest w osobnym wpisie o piktogramach zagrożeń GHS.

Jak czytać zwroty P i łączone kody z plusem?

Pierwsza cyfra zwrotu P wskazuje, do czego służy zalecenie, a wszystkie kody mieszczą się w zakresie P101–P502.

Znak plus łączy kilka zwrotów w jedno polecenie, a wykonuje się je w podanej kolejności. P305+P351+P338 jest więc gotową instrukcją: „W PRZYPADKU DOSTANIA SIĘ DO OCZU: Ostrożnie płukać wodą przez kilka minut. Wyjąć soczewki kontaktowe, jeżeli są i można je łatwo usunąć. Nadal płukać.”

Z zestawu P czytam najpierw grupę P3xx, bo te zdania trzeba umieć zastosować bez studiowania etykiety, gdy coś pryśnie do oka. Cały sposób płukania i moment, w którym jedzie się na SOR, opisuje wpis o płukaniu oka po oparzeniu chemicznym.

Co oznaczają hasła „Niebezpieczeństwo” i „Uwaga”?

Hasło ostrzegawcze określa stopień zagrożenia: „Niebezpieczeństwo” stoi przy poważniejszych kategoriach, „Uwaga” przy łagodniejszych. Na etykiecie jest najwyżej jedno z nich, więc przy „Niebezpieczeństwo” nie ma już „Uwaga”. Hasło wynika z kategorii zagrożeń, które opisują zwroty H. Aceton nosi „Niebezpieczeństwo”, salmiak „Uwaga”, choć oba drażnią oczy.

Jak wyglądają zwroty H na produktach z domu?

Gotowy produkt, czyli mieszanina, może mieć inny zestaw niż podany w tabeli, więc rozstrzyga etykieta na własnej butelce. Tak samo jest z odkamieniaczami: ich zwroty zależą od rodzaju i stężenia kwasu.

Przy dwóch produktach do tego samego zadania wybieram ten z łagodniejszym hasłem, a przy remisie porównuję zwroty H. Całą klasyfikację acetonu rozpisuje wpis aceton w karcie charakterystyki.

Gdzie znaleźć pełną listę zwrotów dla produktu?

Podstawowy zestaw jest na etykiecie, pełny w sekcji 2 karty charakterystyki.

• Etykieta: dane dostawcy, nazwa substancji lub składniki niebezpieczne, piktogramy, hasło ostrzegawcze, zwroty H i P oraz informacje dodatkowe. Zwrotów P jest zwykle najwyżej 6, chyba że więcej wymaga charakter zagrożenia.
• Karta charakterystyki: komplet zwrotów H i P, więc zaleceń jest tu więcej niż na butelce.

Czym różnią się zwroty H i P od dawnych zwrotów R i S?

To system sprzed CLP: zwroty R opisywały zagrożenia, a zwroty S zalecenia, czyli to, co dziś robią H i P. Zwroty R łączono ukośnikiem, a w CLP zwroty łączy się plusem.

Nowe etykiety i aktualizacja kart obowiązują od 1.06.2015, a stare oznaczenia zniknęły z rynku do 2017 r.

Ta tabela pozwala odczytać stare opakowanie z garażu lub warsztatu, o ile ma któryś z tych trzech zwrotów. R31 i R66 dały dopiski EUH, a nie zwroty H, bo GHS ich nie zawiera.

Czy treść zwrotów H się zmienia?

Tak, wykaz jest nowelizowany. Zmiany z rozporządzenia (UE) 2019/521 obowiązują od 17.10.2020.

Rozporządzenie delegowane (UE) 2023/707 dodało nowe klasy zagrożeń, między innymi dla substancji zaburzających funkcjonowanie układu hormonalnego (ED). Dlatego dwie butelki tej samej substancji z różnych lat mogą mieć inaczej brzmiące zwroty.

Co zrobić, gdy produkt z H3xx trafi do oka lub zostanie połknięty?

Postępowanie zależy od tego, którędy produkt dostał się do organizmu.

• Po dostaniu się do oka: wykonaj polecenie z grupy P3xx z etykiety, w zapisanej tam kolejności.
• Po połknięciu: skontaktuj się natychmiast z ośrodkiem toksykologicznym lub lekarzem (sens P301+P310, w nowszym brzmieniu P301+P316).
• W obu przypadkach: zabierz pojemnik lub etykietę i pokaż je lekarzowi, zgodnie z P101.

Przy kontakcie ze skórą postępowanie jest inne, opisuje je wpis o tym, jak wygląda oparzenie chemiczne skóry. W razie jakichkolwiek objawów lub wątpliwości decyzję podejmuje lekarz albo ośrodek toksykologiczny, nie etykieta.