Zanim przeczytasz
Gliceryna (glicerol, E422) to najprostszy alkohol trójwodorotlenowy: bezbarwna, słodkawa, lepka ciecz, która miesza się z wodą w każdym stosunku. W domu wiąże wilgoć, więc nawilża i zmiękcza, ale nie czyści. Odmianę wybiera się po stężeniu: apteczna ma ok. 85%, spożywcza i farmaceutyczna co najmniej 99%.
- Liczby: apteczna ok. 85%, spożywcza co najmniej 99%
- Dlaczego: trzy grupy -OH przyciągają wodę
- Uwaga: z olejami się nie miesza
- Jak: przechowuj szczelnie zamkniętą
Glicerol, gliceryna i E422: czy to ta sama substancja?
Tak, to trzy nazwy jednego związku. „Gliceryna” to nazwa potoczna, „glicerol” i „propano-1,2,3-triol” to nazwy chemiczne, a E422 to numer, pod którym związek figuruje jako dodatek do żywności.
Wzór strukturalny C3H5(OH)3 pokazuje to, co ważne: cząsteczka ma trzy grupy hydroksylowe (-OH), czyli fragmenty, które definiują alkohole.
Słowo „alkohol” w nazwie chemicznej nie ma nic wspólnego ze spirytusem. W chemii alkohol to po prostu związek z grupą hydroksylową, a gliceryna ma ich trzy i należy do alkoholi wielowodorotlenowych.
Jakie są rodzaje gliceryny?
Rodzaje różnią się stężeniem, pochodzeniem i przeznaczeniem. Apteczna to ok. 85% glicerolu i 15% wody, a spożywcza, farmaceutyczna i paszowa mają co najmniej 99%. W nazwach produktów często powtarza się 99,5%.
| Odmiana | Stężenie glicerolu | Do czego |
|---|---|---|
| Apteczna | ok. 85% | lek na podrażnioną skórę rąk |
| Farmaceutyczna | co najmniej 99% | surowiec do leków |
| Spożywcza (E422) | co najmniej 99% | dodatek do żywności |
| Paszowa | co najmniej 99% | dodatek do pasz |
| Kosmetyczna | różne | kosmetyki |
| Techniczna | różne | zastosowania techniczne |
Apteczny Glycerolum jest produktem leczniczym w postaci płynu na skórę, wskazanym przy podrażnionej skórze rąk (e-medest.pl).
Roślinna czy syntetyczna: co mówi etykieta?
Zwykle nic, bo producenci kosmetyków nie muszą podawać pochodzenia gliceryny (swiatsupli.pl). Jedyną wskazówką bywa określenie „Glycerin vegetal”.
Roślinną otrzymuje się z oleju kokosowego, palmowego lub sojowego przy zmydlaniu tłuszczów. Syntetyczna powstaje z propylenu. Gliceryna jest też produktem ubocznym produkcji mydła i biopaliw. W każdym przypadku to ta sama cząsteczka, różni się tylko surowiec.
Jakie właściwości ma gliceryna?
Jest gęstsza od wody, bardzo lepka i praktycznie nie paruje. Dane w tabeli pochodzą z kart fizykochemicznych i karty produktu.
| Parametr | Wartość | Co to znaczy w praktyce |
|---|---|---|
| Wzór sumaryczny | C3H8O3 | ta sama cząsteczka w każdej odmianie |
| Masa molowa | 92,09 g/mol | dane identyfikacyjne |
| Numer CAS / WE | 56-81-5 / 200-289-5 | po nich znajdziesz substancję w karcie charakterystyki |
| Gęstość | 1,26 g/cm³ | cięższa od wody |
| Lepkość | 934 mPa·s | spływa jak gęsty syrop |
| Temperatura topnienia | ok. 18 °C | w chłodzie czysta gliceryna może krzepnąć |
| Temperatura wrzenia | ok. 290 °C | przy tej temperaturze się rozkłada |
| Ciśnienie pary nasyconej | 0,00121 hPa w 40 °C | nie wyparuje, zostaje na powierzchni |
| Temperatura zapłonu | powyżej 170 °C | zapłon dopiero w wysokiej temperaturze |
| pH roztworu ok. 10% | ok. 5 w 20 °C | lekko kwaśny |
Przy pH około 5 gliceryna nie odkamieni jak kwas cytrynowy.
Dlaczego gliceryna wiąże wodę?
Odpowiadają za to trzy grupy -OH, które przyciągają cząsteczki wody. Ta sama cecha daje glicerynie higroskopijność (pobieranie wilgoci z powietrza) i polarność.
W kosmetykach pełni rolę humektantu: wiąże wodę w produkcie i na skórze, więc masa nie wysycha. Obniża też aktywność wody w kosmetyku, co wspiera jego konserwację (kosmopedia.org).
Co gliceryna rozpuszcza, a czego nie?
Miesza się z wodą w każdym stosunku i bez ograniczeń z etanolem, ale nie rozpuszcza tłustych olejów, olejków eterycznych ani chloroformu. Zaczynam od pytania, co dokładnie ma się rozpuścić, bo od odpowiedzi zależy dobór środka.
Tłuszcz z kuchenki rozpuści detergent. Kamień z czajnika rozpuści kwas. Gliceryna nie robi żadnej z tych rzeczy: zmiękcza, nawilża i spowalnia wysychanie.
Do czego służy gliceryna?
Najczęściej do wiązania wilgoci, ale nie tylko:
- Kosmetyki. Humektant w kremach i płynach, który zapobiega wysychaniu masy.
- Leki. Apteczna gliceryna na podrażnioną skórę rąk oraz czopki glicerolowe, które działają przeczyszczająco.
- Żywność. Dodatek oznaczony E422.
- Mydło. Produkt uboczny jego produkcji i dodatek do mydeł domowej roboty.
- Przemysł. Zastosowania techniczne, w tym płyny do e-papierosów.
Zastosowanie gliceryny w domu
W domu przydaje się w trzech miejscach:
- pranie ręczników, gdzie gliceryna zmiękcza tkaninę,
- mycie szyb,
- domowe mydło.
Granice są proste: brud z szyby zbierze detergent albo alkohol izopropylowy do szyb, a plamy tłuszczowe w praniu nadal wymagają detergentu. Ilość gliceryny zależy od tkaniny, szyby i receptury, dlatego trzymaj się instrukcji produktu, do którego ją dodajesz.
Czy gliceryna jest bezpieczna?
Tak: czysta gliceryna nie ma piktogramu GHS ani zwrotów H i P i nie jest klasyfikowana jako substancja niebezpieczna (kosmopedia.org). Trzy rzeczy zmieniają ten obraz.
- Stężenie. W niskich stężeniach nawilża, ale powyżej 25% działa wysuszająco i odkażająco.
- Droga podania. Doustnie lub doodbytniczo działa przeczyszczająco, stąd czopki glicerolowe.
- Uczulenie. Przy uczuleniu na glicerol nie stosuje się nawet aptecznego Glycerolum.
Brak piktogramu nie zwalnia z czytania etykiety. Dane o zagrożeniach i obchodzeniu się z substancją zbiera karta charakterystyki gliceryny. Przy podrażnionej skórze, uczuleniu albo wątpliwościach co do stosowania zapytaj lekarza lub farmaceutę.
Czy glicerynę można jeść?
Tak, ale tylko odmianę spożywczą, o czystości co najmniej 99%, oznaczoną jako E422. Apteczny roztwór jest lekiem na skórę, a techniczna służy do zastosowań przemysłowych, więc żadna z nich nie jest produktem do jedzenia.
Czym gliceryna różni się od glikolu propylenowego?
To dwa różne związki. Glikol propylenowy (propano-1,2-diol) ma dwie grupy -OH, gliceryna trzy. Nazwy brzmią podobnie, ale nie są zamienne, a opisy, które je utożsamiają, po prostu się mylą.
Skąd się wzięła gliceryna i nazwa nitrogliceryna?
Wyodrębnił ją w 1779 r. chemik Carl Wilhelm Scheele, który nazwał ją „słodką zasadą tłuszczu”. Dzisiejsza nazwa pochodzi od greckiego glykys, czyli „słodki”. Wzór związku zaproponował później Théophile-Jules Pelouze.
Nazwy są podobne, bo nitrogliceryna jest estrem gliceryny. Alfred Nobel opracował sposób jej stabilizacji, dzięki czemu powstał dynamit.
Jak przechowywać glicerynę?
Trzymaj ją szczelnie zamkniętą, bo jest higroskopijna i pobiera wilgoć z powietrza. Zasady dla całej szafki opisuje tekst o przechowywaniu chemikaliów w domu.
Dodaj komentarz